شعار همیشگی ما؛
۞ چراغ امید روشن است ۞
Saturday, 20 July , 2024
امروز : شنبه, ۳۰ تیر , ۱۴۰۳
شناسه خبر : 26489
  پرینتخانه » اسلایدر صفحه اول, فرهنگی تاریخ انتشار : 04 تیر 1402 - 15:23 | 65 بازدید | ارسال توسط :
مهری باقری، استاد ادبیات و زبان شناس:

علم با یاد گرفتن تکثیر می‌شود

دکتر مهری باقری، هفتاد و هفت سال عمر با ارزش خود را با تدریس و تالیف در خدمت فرهنگ و ادبیات ایران قرار داده است.
علم با یاد گرفتن تکثیر می‌شود

این چهره ماندگار با تاثیری که از زندگی مشترک در کنار شخصیتی چون مرحوم دکتر بهمن سرکاراتی گرفته، با داشتن افتخارات متعدد فرهنگی، ادبی و علمی؛ کمترین میلی به مصاحبه با رسانه ها ندارد. از این رو پایگاه خبری صدای چراغ امید نیوز افتخار دارد که به بهانه معرفی تالیفات او، باهم به گفتگو نشستیم. مشروح گفت و گو با دکتر مهری باقری، استاد ادبیات و زبان شناس را در ادامه می خوانید:

از شروع کار تالیف برایمان بگویید.
اولین کتاب من مقدمات زبان شناسی بود. که اواخر دهه پنجاه توسط دانشگاه تبریز به چاپ رسید و بعد از ویرایش مجدد برای چاپ به انتشارت قطره سپرده شد. سال ۱۳۷۰ به درخواست پیام نور مجددا متن را تنظیم کردم و این کتاب هر سال توسط انتشارات پیام نور تجدید چاپ می شود. این کتاب به عنوان الگوی آموزشی برای دانشجویان رشته زبان و ادبیات تدریس می شود.
دومین کتابی که بالافاصله کار کردم، واج شناسی تاریخی زبان فارسی بود. من و مرحوم سرکاراتی گروه فرهنگ و زبان های باستانی را در دانشگاه تبریز تاسیس کردیم. از همان ابتدا که شروع به تدریس کردم. متوجه شدم که برای تمام درس هایی که به زبان شناسی یا لغت شناسی مربوط می شود، به دانستن تحولات تاریخی صداهای زبان فارسی نیاز داریم. به همین دلیل جمع آوری یادداشت هایی درباره واج شناسی تاریخی زبان فارسی را شروع کردم.
همانطور که شیوه کار ایران شناسان را پیش چشم داشتم، روشی ابتکاری در پیش گرفتم. بعد از تائید دکتر سرکاراتی، تالیف این کتاب شروع شد و کاری بود که ۲۰ سال طول کشید. این کتاب برای تدریس در دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی در نظر گرفته شد.

تالیفات شما بیشتر برای واحدهای درسی رشته زبان و ادبیات فارسی تالیف شده، آیا در دوره حضور شما در دانشگاه تبریز این نیاز و کمبود احساس می شد؟
بله، وقتی وارد دانشگاه تبریز شدم اولین واحد درسی که بمن پیشنهاد شد، تاریخ زبان فارسی بود. زنده یاد دکتر پرویز ناتل خانلری اولین کسی بود که کتابی را به نام تاریخ زبان فارسی به منظور تدریس در دانشگاهها در سه جلد تالیف کرده بود.
دکتر خانلری استاد خود من هم بود. من به شیوه تدریس او توجه داشتم و برای تدریس از کتاب مرحوم خانلری استفاده می کردم ولی متوجه شدم که امکان ندارد در طول یک ترم تحصیلی تاریخ زبان فارسی را با آن شیوه تدریس کرد.
احترام زیادی برای دکتر خانلری قائل بودم و با توجه به اینکه او یکی از اساتید برجسته ما بود از اینکه نیازی حس کرده، استفاده کردم و کتابی را با توجه به اینکه صرفا به تاریخ زبان فارسی بپردازد تالیف کردم.
ابتدا جزوه ها آماده شدند. مدتی گذشت و جزوه ها مرتبا تکثیر و به عنوان منابع آموزشی در دانشگاه ها قرار می گرفت و استفاده می شد. پیام نور در سال ۱۳۷۱ کتاب را چاپ کرد که ابتدا به طور آزمایشی پخش شد و بعد از جمع آوری نظرات و تائید اساتید چاپ آن به عنوان منبع آموزشی آغاز شد و تا به امروز ادامه دارد. به پیشنهاد نشر قطره از سال ۱۳۷۳ چاپ آن کتاب توسط این انتشارات آغاز شد.

بین تالیفاتتان کار ترجمه هم دارید؟
یکی از تخصص های من زبانهای باستانی است. اولین کتابی که به فارسی ترجمه کردم یادگار زهیران بود. متنی به جا مانده از دوره اشکانیان که به دلیل اهمیت اش در دوره ساسانی از زبان اشکانی یعنی پارتی به زبان پهلوی ترجمه شده بود.
نسخه پارتی این متن که دیگر وجود ندارد، ولی به متن پهلوی آن دسترسی داشتیم. این کتاب را انتخاب کردم چون شیوه متون ادبی ایران پیش از اسلام را به خوبی نشان می داد. آمیزه ای از نظم و نثر که ثابت می کند در ایران پیش از اسلام کتبی به شیوه گلستان تالیف می شده و این نوع ادبی در ایران سابقه داشته است.
همینطور موضوعی حماسه ای است که ذهن جمعی ایرانیان را نسبت به باورها و اعتقادات مذهبی شان نشان می دهد. تشویق به فرهنگ شهادت طلبی و توجه به اهمیت نام و ننگ و این که ارزش انسان در آن است که آماده شهادت باشد.
این متن به نظر من بسیار با ارزش آمد ولی شنیدم توسط خانم آموزگار ترجمه شده و او تصمیم دارد منتشر اش کند. خانم آموزگار استاد من بود به همین دلیل متن را برای چاپ نفرستادم و متن دیگری را که کارنامه اردشیر بابکان است کار کردم.
آن هم متنی بود که روایت چگونگی از بین رفتن اشکانیان و تاسیس و روی کار آمدن حکومت ساسانی را به نوعی بیان می کرد که محتوا عینا در حماسه ملی هم هست. هم در ژانر حماسه بود و هم تلفیقی از تاریخ و اسطوره که نوع خاصی از ادبیات محسوب می شود.
ترجمه صادق هدایت و ترجمه دکتر مشکور پیش از ترجمه من موجود بود. ولی به نظرم آمد کسی می تواند از آن متون ترجمه شده استفاده کند که خودش هم زبان پهلوی بداند. چون نحو زبان کمک بسیاری می کند تا شما متوجه آنچه می خوانید باشید و پیام را دریافت کنید.
به همین دلیل متن را دوباره ترجمه کردم و توسط نشر قطره در سال ۱۳۷۸ به چاپ رسید و گروه تاریخ دانشگاه تهران این کتاب را به عنوان کتاب درسی معرفی کرد.

تالیف کاری زمان بر است که معمولا از نظر مادی دیر نتیجه می دهد، در آن سن و سال جوانی که طبیعتا گزینه های بیشتری پیش روی شما قرار داشت، چه انگیزه ای مهری باقری را به سمت خواندن و نوشتن هدایت می کرد؟
به عقیده من، دانشجو که واحدی درسی را پذیرفت و سر کلاس نشست، زمانی را صرف می‌کند. این زمان بخشی از زندگی یک انسان است که خداوند به او هدیه کرده و نباید در این حق خیانت کرد.
من برای تدریس تا جاییکه امکان داشت از متون اصلی استفاده می کردم. البته حتما که ترجمه ها و مطالب منتشر شده درست است ولی زمانیکه متن اصلی در دسترس است بهتر این است که به آن مراجعه و تدریس کنیم.
و همین شیوه تدریس شروعی بود برای نوشتن جزوه ای که با مراجعه به متن اصلی جمع آوری، تدوین و کار می شد. نتیجه شد تالیف کتاب دین های ایران باستان که این کتاب هم به عنوان کتاب درسی در گروه تاریخ تدریس می شود.

شما در همان نظام آموزشی تحصیل کرده بودید و در همان نظام متولی آموزش دانشجویان شدید. آیا به نظر شما متون آموزشی در آن دوره نیاز به بازنگری داشت؟
در دهه ۶۰ وقتی در زمینه فرهنگ و زبان های باستانی کار می کردیم، پیوسته باید از متون غیر ایرانی استفاده می شد. متونی که تالیف دانشمندان سرشناس غیر ایرانی بود. این مولفان نه تنها درباره ایران، بلکه درباره هند و ایران و حتی ایران و اروپا کار کرده بودند.
وقتی می خواستیم درباره زبان شناسی ایرانی کار کنیم باید ابتدا به همه این متون مراجعه و بعد بخش مورد نظر را از میان بی شمار موضوع غیرمرتبط از چندین کتاب استخراج می کردیم.
امروز دانشجویان ما با مهارت زبان و کامپیوتر به منابع دسترسی دارند. ولی آن زمان دسترسی به منابع دشوار بود و درباره دانشجویی که به تازگی وارد دوره تحصیلات تکمیلی شده آن تسلط و امکان نه که نباشد، ولی نادر بود. من هم هم زمان با تدریس کارهایم را براساس نیاز دانشجویان انجام می دادم.

در کار تالیف چقدر از حمایت همسرتان بهره بردید؟
دکتر سرکاراتی همیشه در نقش استاد در کنار من بود. در معرفی منابع کمکم می کرد و منابع رادر اختیارم می گذاشت. کتابخانه او مجهزترین کتابخانه تخصصی ایران شناسی است. با اینکه در تالیف دخالتی نداشت ولی بدون کمک او اصلا امکان نداشت بتوانم مطالعه و تحقیق کنم.
کارهایم را دراختیارش قرار می دادم، اگر تائید نمی کرد کار را نیمه کاره رها می کردم. اگر تائید او را داشتم قطعا تالیفات من بیشتر از این تعداد بود. در حقیقت کتاب های منتشر شده من گزینش شده از نظر استاد مسلم این رشته است. لازم به گفتن نیست که دکتر سرکاراتی در رشته تخصصی خود نظیر نداشت.
او همیشه همکار من بود. بیشتر از اینکه در امور خانه و خانواده شریک من باشد، شریک فکری من و شریک علمی من بود. شریک واقعی من و استاد من بود و این تعارف نیست. چون او استاد من بود.
در دوره فوق لیسانس دانشجوی او بودم و به آن طریق با هم آشنا شده بودیم. وقتی برای ادامه تحصیل به لندن رفتم با او که برای فرصت مطالعاتی در لندن بود دیدار داشتم. من در لندن زبان های ایرانی می خواندم.
همان جا دکتر سرکاراتی تکلیف کرد که به آلمان بروم و دوره ای را با پرفسور امیلی بگذرانم. زمانی که در هامبورگ بودم او هم به آلمان آمد و همانجا با هم ازدواج کردیم.
مدتی بعد من فکر می کردم برای به دنیا آوردن فرزندمان به ایران می روم و سپس برمی گردم و از پایان‌نامه ام دفاع می کنم و مدرک ام را می گیرم. که او گفت مدرک اصلا مهم نیست، مهم همین بود که شما آن درس را خوانده ای و به آمادگی لازم رسیده ای. من هم حرف او را گوش کردم.

آیا در حوزه های جز تدریس و تالیف فعالیت می کنید؟
از سال ۱۳۷۶ تا امروز معاون اقیانوسیه و آسیای انجمن جهانی فولکلور هستم و در این شاخه از ادبیات هم فعالیت می کنم. با همکاری خانم ندیمه کمال که در دانشگاه سوربون درباره فولکلور تحقیق کرده بود دو کار در این زمینه انجام دادیم.
یکی جمع آوری بیاتی های آذری از تمام نقاط آذربایجان و آوا نویسی و ترجمه فارسی آن که به صورت یک تحقیق به دانشگاه تبریز ارائه شد و همچنین کتابی که در سال ۱۳۹۳ چاپ شد که ارتباطی مستقیم با فرهنگ فولکلور دارد. در این کتاب از یک اعتقاد عامیانه ایده گرفته و اثری در این باره تالیف کرده ایم.

درباه یکی از با ارزشترین کارهای خود برایمان بگویید.
خداوند نوه ای به من داده و مادر غیر ایرانیش اسم اسفندیار را برای پسرش انتخاب کرده است. احساس می کنم او هم متوجه است که چه چیزی برای خانواده ما مهم است. فرهنگ بیشتر از هرچیزی برای ما ارزش دارد.
فکر کردم برای نوه ام چه هدیه ای فراهم کنم. می خواستم هدیه با ارزشی تدارک ببینم و شروع کردم به نوشتن اسفندیارنامه، کتابی که دانشنامه اسفندیار باشد.
هر اشاره ای که در تاریخ و ادبیات درباره شخصیتی به نام اسفندیار آمده و تمام مطالب مربوط را گردآوری کرده ام.
نوشتن این کتاب را همزمان با تولد نوه ام شروع کردم. فقط یک سال روی کلمه اسفندیار کار کردم و ترکیباتی که از این کلمه است و ارتباطی که بین این کلمه و متون اساطیری ما وجود دارد را جست و جو کردم.
متاسفانه بعد به دلیل شروع بیماری جناب دکتر نتوانستم آن پژوهش را ادامه بدهم. چند سال پیش مجددا شروع کردم و کتاب به چاپ رسید.
بعد از آن کار چند تالیف دیگر داشتم. یکی مربوط به ادبیات و دیگری فرهنگ و سومین کتابم تحقیقی درباره دین و تاریخ است، به نام مزدک نامه که به نوبت به چاپ رسیدند.

از مطالعه، فرهنگ مطالعه و تاثیرات آن برایمان بگویید.
خاطره ای برایتان تعریف کنم. جناب دکتر سرکاراتی بعد از بازگشت از لندن از طرف رئیس دانشگاه مامور انتخاب استاد برای دانشکده پزشکی و دانشکده فنی شد.
او یک ماه در هندوستان بود و جز ساعاتی که برای انجام مصاحبه در دانشگاه دهلی حضور داشت باقی ساعات را در هتل می ماند و صرفا به مطالعه مشغول می شد.
یک ماه حضور ما در هندوستان برای آقای دکتر به این صورت گذشت. او به جز ساعات تدریس در دانشگاه، باقی اوقات را در منزل به مطالعه می پرداخت. هر شب تا نزدیک سحر مشغول مطالعه می شد و شاید در شبانه روز فقط دو ساعت می خوابید.
زندگی هدیه ای است که یک بار خدا به هر کسی داده و کسی که طالب دانستن و طالب علم باشد فرصت های زیادی ندارد که مرتبا برگردد و بخواهد از نو شروع کند. وقتی کسی چیزی را یاد می گیرد، با یاد گرفتن علم تکثیر می شود.

اگر مایل هستید، از زندگی مشترک خود با مرحوم دکتر بهمن سرکاراتی برایمان بگویید.
دکتر بهمن سرکاراتی یکی از با ارزشترین انسان هایی بود که من با آن ها مواجه شده ام. فکر نمی کنم زمانه دیگر کسی همچون او به خود ببیند. پاک، نجیب، راستگو، انسانی به روشنی آب و با دانشی وسیع.
به نظر من بزرگترین ویژگی او وسواس و دقت علمی، شجاعت اخلاقی و بی نیازی و بی توجهی به امور مادی بود.

نویسنده : فائزه صدر
برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۰
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.